و پريان و طرد آنها به وسيلهء شهاب از ساحت قدس آن منطقه و عبور انبوه حاملان صحايف اعمال اهل زمين در شبانه‌روز و گشوده‌شدن و بسته‌شدن درهاى مخصوص و غير آنها . « 1 » وَهُوَ الَّذِى خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ فِى فَلَكٍ يَسْبَحُونَ يعنى : و اوست خدايى كه شب و روز و خورشيد و ماه را آفريد كه هر يك در مدارى سير مىكنند . بايد دانست كه چون كرهء زمين در برابر خورشيد قرار گيرد طبعاً نصف آن كه با خورشيد مواجه است روشن و نورانى و نصف ديگر آن كه در خلاف جهت خورشيد است تاريك و سايهء مخروطى شكل است . جوّ روشن مواجه با آفتاب را روز نامند و سايهء مخروطى شكل را شب نامند ، و هر دو را خدا به نحو بالتَّبَع آفريده ، يعنى به واسطهء قرار دادن كرهء زمين در برابر خورشيد آنها به تَبَع حادث شده‌اند . و ظاهر آيه اين است كه هر يك از شب و روز و خورشيد و ماه در مدارى سير مىكنند و چون حركت وضعى زمين از مغرب به سوى مشرق است ، پس مدار روز و شب سطح كرهء زمين است كه پيوسته در اين مدار از مشرق به سوى مغرب در حركت و چرخش هستند . و اما مدار خورشيد ، ظاهر آيهء وَالشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا [ يس ، 38 ] اين است كه حركت آن دائره‌اى نيست ؛ بلكه مستقيماً به سوى جهتى روان است ، لكن ممكن است حركت مجموع منظومه‌هاى شمسى و كهكشان‌ها استداره‌اى باشد و هر يك را مدارى خاص باشد ، پس مدار خورشيد در عمق كهكشان‌هاست . وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِن قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَفَإِن مِّتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ يعنى : اى پيامبر ، ما براى هيچ بشرى پيش از تو در دنيا خلود و جاودانى قرار نداديم ، آيا اگر تو بميرى آنها جاودان خواهند ماند ؟

--> ( 1 ) . اگر منظور از آيات آسمان اين چيزهاست كه ذكر شده و جز خدا كسى نمىداند ، ديگر نكوهشى بر مشركان نيست . بلكه مراد آيات آشكار آسمانى از قبيل نظم ، اوضاع ستارگان ، ريزش شهاب‌سنگ‌ها و صاعقه‌ها و امثال اينهاست كه مشهود همه است .